ამონარიდები

ეტიმოლოგია

• 1 ბერ-ი (ბერისა): 1. ბებერი, მოხუცებული, დიდი ხნის (ადამიანი)// საერთოდ, დიდი ხნისა, ბებერი (რამ); 2. საეკლესიო ძმობის წევრი, რომელსაც მონასტერში ასკეტური ცხოვრების აღქმა აქვს დადებული//ბერად აღიკვეცება, ბერად აღკვეცილი (ქეგლი 2008, 996). მარიამ კობერიძე, „ბერ- ძირიანი ლექსიკის მოდელი ქართულში“ (Scientia 5, 2024, გვ. 63–73)
• 2 ილია აბულაძე ძველი ქართული ენის ტექსტებზე დაყრდნობით იძლევა ბერ-ი სიტყვის განმარტებას - მოხუცებული; მონაზონი: ,,ჰკითხა ძმამან ვინმე ბერსა ... ჰრქუა მას ბერმან“ მ, ცხ, 90. ბერობა, დაბერება, დედაბერი, დედაბერებრი, სიბერე, უბერესი. ბერვა ,,შებერვა“, ჩაბერვა: დაბერვა, მიბერვა, შებერვა, ბერვა... (აბულაძე 1973, 131, 139). მარიამ კობერიძე, „ბერ- ძირიანი ლექსიკის მოდელი ქართულში“ (Scientia 5, 2024, გვ. 63–73)
• 3 ბერი - ხანში შესული - ხანმრავალი კაცი. ბებერი, ბერობა, დააბერა, დედაბერი, კაცი, ჴევის-ბერი (ორბელიანი 1991: 102). Mariam Koberidze: ბერ- ძირიანი გვარსახელები გურულში; ბერ- ძირიანი გვარსახელები გურულში…
• 4 ბერი პოლისემანტიკური სიტყვაა და აღნიშნავს: 1. ხანდაზმულ ადამიანს; 2. მონაზონს; 3. ვაჟიშვილს; 4. ჩვილს; 5. ხატისათვის შეთქმულ ბავშვს. Mariam Koberidze: ბერ- ძირიანი გვარსახელები გურულში; ბერ- ძირიანი გვარსახელები გურულში…
• 5 ივანე ჯავახიშვილის მოსაზრებით, ,,ჰასაკი სამ უმთავრეს წლოვანებას შეიცავდა, რომელთაც ეძახდნენ ხოლმე „ჭაბუკს“, „შუა კაცს“ და „ბერს“. ბერი ვაჟიშვილის აღმნიშვნელი საერთო ქართველური სიტყვაა (ჯავახიშვილი, 1928: 366; ჯავახიშვილი 1937: 186). ბერ-ძირიანი გვარსახელები აჭარაში — მარიამ კობერიძე, აღმოსავლეთმცოდნეობის მაცნე 7(2)…
• 6 ი. მაისურაძე მართებულად აღნიშნავს, რომ რთულფუძიან გვარებში ბერ- ძირის გამოყენება უფრო ადრე უნდა მომხდარიყო, ვიდრე ის საკუთარ სახელად გადაიქცეოდა. რაც იმას ნიშნავს, რომ გოგიბერი, კახაბერი და მისთ. საკუთარ სახელთა წყვილეულებს კი არ უნდა წარმოადგენდნენ (გოგი და ბერი, მიქა და ბერი), არამედ აქ მხოლოდ პირველი ნაწილი უნდა ყოფილიყო მამაკაცის სახელი (მიქა, გოგი), ხოლო ბერ-ი ზოგადი მნიშვნელობით უნდა… მარიამ კობერიძე, „ბერ-ძირიანი გვარსახელები აჭარაში“ (აღმოსავლეთმცოდნეობის მაცნე 7.2…
• 7 პატრონიმთა მაწარმოებელ ფუძე-ფორმანტებს შორის უნდა მოვაქციოთ აგრეთვე ბ ე რ-ი, ის ძირეული სიტყვა, რომელიც დღეს საკუთარ სახელადაც იხმარება, მაგრამ როგორც საზოგადო სახელს, მას რამდენიმე მნიშვნელობა უკავშირდება. ამათგან ჩვენთვის საყურადღებოა ვაჟიშვილის, ძის, ბიჭის აღნიშგნა, რაც ჭანურშიც დასტურდება-(ბერე-ს სახით) და ძველ ქართულისთვისაც არ არის უცხო. (ი. მაისურაძე, 1979) · ქართული გვარსახელები (1979); ქართული გვარსახელები (1979) — includes Maisuradze’s ber…
• 8 1. მარტივფუძიანი (ბერ+ძე) გვარები: ბერიძე, ბერიშვილი. გვარები გვავარაუდებინებს პირსახელს ბერი. Mariam Koberidze: ბერ- ძირიანი გვარსახელები გურულში; ბერ- ძირიანი გვარსახელები გურულში…
• 9 ბერ- ელემენტიანი გვარების სემანტიკური და ფონეტიკური ცვალებადობა გვიმტკიცებს, რომ იგი თავდაპირველად ზოგადი მნიშვნელობით იხმარებოდა. საზოგადო სახელიდან აფიქსაციის გარეშე ან აფიქსების საშუალებით საზოგადო სახელი გადაიქცა პირსახელად ან პირსახელი ერთი ლექსიკურ-სემანტიკური და ფუნქციური ჯგუფიდან გვარსახელში გადავიდა. საკუთარი სახელის მამრობითი სქესის, ძის, შვილის ჩვენება განსაზღვრავს გვარსახელებში… მარიამ კობერიძე, „ბერ- ძირიანი ლექსიკის მოდელი ქართულში“ (Scientia 5, 2024, გვ. 63–73)
• 10 ბერე ჭანურში მეორადი სუფიქსაციის გარეშე მხოლოდ ერთ გვარშია შემონახული. ესაა: კაკუბერი ,,კაკუს ძე“, დანარჩენ შემთხვევაში ბერე (ბერი) დაბოლოებიან ფორმებს დართვია -ა სუფიქსი (სამეგრელოში) და -ძე (აჭარა-გურია-იმერეთში) (ცხადაია 2000, 29). მარიამ კობერიძე, „ბერ- ძირიანი ლექსიკის მოდელი ქართულში“ (Scientia 5, 2024, გვ. 63–73)
• 11 წმინდა გიორგისათვის შეთქმულ ბავშვებს მთელ საქართველოში ,,ბერს“ ეძახდნენ, წმინდა გიორგის ხატის მთავარ მსახურსაც ხომ ,,ხევისბერი“ ერქვა, მაშასადამე, ყველა, ვისაც კი წმინდა გიორგის - მთავარი მსახურის და მონობის აღთქმა ჰქონდა დადებული ბერად იწოდებოდა (ჯავახიშვილი 1960, 90, 95). მარიამ კობერიძე, „ბერ- ძირიანი ლექსიკის მოდელი ქართულში“ (Scientia 5, 2024, გვ. 63–73)
• 12 ძნელი დასაჯერებელია, საანალიზო ძირი ლაზურ ბერე („ვაჟიშვილი, ბავშვის“)’ს უკავშირდებოდეს. თუ ამ ვარაუდებს დავეთანხმებით, მაშინ სემანტიკურ ჭრილში სერიოზულ უხერხულობას წავაწყდებით, რადგანაც „ბერიძეც“ და „ბერიშვილიც“ ისტორიულად „შვილიშვილი“ გამოგვივა. (ი. ჩანტლაძე) · იზა ჩანტლაძე, ერთი ისტორიული გვარი საქართველოში (ქართველურ ენათა მონაცემების მიხედვით)
• 13 ბერიძე – გავრცელებული გვარია მთელ საქართველოში. საფუძვლად უდევს საკუთარი სახელი ბერი (ზოგადი მნიშვნელობით: ვაჟი, ძე, ყმა). მისგან მიღებულია მრავალი საკუთარი სახელი, რომლებიც შესულია გვარ-სახელებში: ბერაძე, ბერეკაშვილი, ბერაია, ბერიანიძე და სხვ. (popular lemma after Akhuashvili) · ქართული გვარების ისტორია
• 14 საქართველოს კუთხეების მიხედვით ბერ- ძირიანი გვარსახელების ლოკალიზაციის დაზუსტება ურთულესი პროცესია. Mariam Koberidze: ბერ- ძირიანი გვარსახელები გურულში; ბერ- ძირიანი გვარსახელები გურულში…

საბუთები

• 15 თქუენ, ქრისტეს მიერ მღდელთმთავართ მთავარსა, წმიდასა მეუფესა ქართლის ქათალიკოზსა ელიოზსა, ესე წიგნი დაგიწერე და მოგახსენე, მე, დავით ბერისძემა ციხელამა, ჩემმა ცოლმა მითამა. [...] აწ, მე მოგახსენე და მოგყიდე ჩემგანა ნასყიდი ჩემითა ალალითა ქონებითა მამულს გარეთ საქმეუდებელი პატრონთა და ქუეყნისაგან და ყოვლისა ადამიანისაგან ბოტოტასა, ზურისა ბოლოს, ვენახი [...] დაიწერა ოკდონბერსა კე, ქორონიკონს პით. 1411 წ. XI.25. - წიგნი დავით ბერისძისა კათალიკოს ელიოზისადმი
• 16 სხვანი ჩუენი კარის ვაზირნი: შიოშ ფალავანდისშვილი, ფარნაოზ ფალავანდისშვილი, ბაგრატ ბარათაშვილი, თაიმურაზ ლაშხისშვილი, მამისმამა კუჭეიძე, ყელგრძელი ჩხეტიძე, გიორგი ერისთავი, კახაბერი ლომინაძე, როსტომ ჩივჟავაძე, ხაფილანდრო ღოღაბერიძე, ლომინი მიქელაძე, ფანუელ ლაფიცხუძე, საყან მაჭუტაძე, დემეტრე ბერიძე, ლომინი მახაძე 1484-1488 წწ. V.17. - სასისხლო სიგელი ალექსანდრე მეფისა თოფურიძეებისადმი
• 17 ამისნი მოწამენი არიან და შუადამხდურნი არიან: პატრონი დადიან-გურიელი გიორგი [...] გურიულნი: ბერიძე, მაჭუტაძე, მახაძე, ლაშხიშვილი ზაზაი, კუჭეჭიძე სიაოშ (1 July 1488) · 1488 წ. 07.1. - სასისხლო განჩინება ალექსანდრე მეფისა ფალავანდიშვილებისადმი
• 18 ქ: ესე: წყალობის: წიგნი: დაგიწერე: მტკიცე: უქცეველი: მიმამოუღებელი: და გაჯებინე: ცინცაძემან: ... მოწამენი: არიან: ... იესე: ფირანიშვილი: ბერიძე: ბეჟიტაი: (Bakradze 1987, p. 33) · არქეოლოგიური მოგზაურობა გურიასა და აჭარაში (1987)
• 19 ჩვენ, მჴეციძემან ფირან და თანამეცხედრემან ჩვენმა აბაშიძის ასულმან ელენე, მოვაჭედინეთ ხატი ყოვლად წმიდაი და შევამკევით თვალითა და მარგალიტითა. და შევსწირეთ გლეხნი სამნი: ბეჟანა ბერიძე, ბეჟანა სა(ხ)ეჩიძე, გოგიჩაი ბუბაშვილი. ka.wikisource.org
• 20 15. სოფელი ერკოტა [...] ვარძელ გიორგისძე / პაპუნა ბერისძე / სამადა იოსებისძე / იმარინდო ქეთხუდა / ჯამი 11600 / ისფენჯი, 7 კაცი—175 (1595) · გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი (წიგნი II); გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი, წიგნი…
• 21 ხოლო გურიას გურიელი, იგიცა თვით ჰფლობს და იტყვის ვარდანის ძეობასა, და სხუანი მის ქუეშენი არიან: თავდგირიძე და ამილახორი ჩავიდნენ სამცხიდამ, შარვაშისძე მოვიდა აფხაზეთიდამ, ბერიძე, კვერღელიძე, ბერეჟიანი, ნაკაშიძე და სხუანი, ეგრეთვე აზნაურნიცა (ვახუშტი) · აღწერა სამეფოსა საქართველოსა
• 22 ბახვის-წყლის შესართავს ზეით არს ციხე ბერიძისა. სამჴრითკენ, მას ზეით ჴეობა სურები, ვენახ-ხილიანი, მოსავლიანი. (ვახუშტი) · გურია - ვიკიპედია
• 23 1664-1667 წლის გიორგი III გურიელის მიერ ბოქაულთუხუცესს მირზაბეგ თავდგირიძისათვის მიცემულ ყმა-მამულის წყალობის წიგნში მოწმეებად დასახელებული არიან გიორგი ბერიძე მესტუმრეთუხუცესი და ოთარ ბერიძე - სახლთუხუცესი. ბერიძეები - ვიკიპედია
• 24 მესტუმრეთუხუცესის თანამდებობა ნაკაშიძეებმა ბერიძეების შემდეგ დაიკავეს. 1664—1684 წწ. (გიორგი III-ის გურიელობაში) ეს სახელო ჯერ კიდევ გიორგი ბერიძეს ეპყრა, XVIII ს. პირველ მეოთხედში კი ამ თანამდებობას ბეჟან ნაკაშიძე ფლობს. (ო. სოსელია) · სოსელია ო., ნარკვევები ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-პოლიტიკური…
• 25 მათვე ეკუთვნოდათ დვაბზუს მამუკა ბერიძის მიწა-წყალი, რომელმაც უძეობის გამო იშვილა ნაკაშიძეთა სახლიკაცი საყვარელი XVIII საუკუნეში და თავისი ყმა-მამული მას დაუმტკიცა. სოსელია ო., ნარკვევები ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-პოლიტიკური…
• 26 აქა ჯუმათელი იოანე ბერიძე დაჯდა ჯუმათელად (შემოქმედის გულანი, 1687) · ისტორიული გვარები გურიაში - გურიის მოამბე
• 27 (primary reading) „ღვთისათა მე, ბერიძემან გიორგი, [შევამკე]ნი ხატი ფერისცვალებისა ჩემდა საოხად, ამინ და კირიელეისონ" არქეოლოგიური მოგზაურობა გურიასა და აჭარაში (1987)
• 27a (secondary variant, not Bakradze's wording) „ქ. ნებითა ღვთისითა მე, ბერიძემან გიორგი, მოვაჭედინე წმინდა პატიოსანი ხატი ფერიცვალებისა ჩემდა ამ სოფლის სადღეგრძელოდ და საოხად, ამინ კირილეისონ." the wording given by the blog გურიის მოამბე, http://guriismoambe.com/archives/110145…
• 28 რაც შეეხება ბეჟან ბერიძეს, სიგელებიდან ჩანს, რომ ბერიძეები, საერთოდ, ერისთავ შარვაშიძეთა აზნაურები იყვნენ (Bakradze 1987) · არქეოლოგიური მოგზაურობა გურიასა და აჭარაში (1987)
• 29 გიორგი ბერიძე შემოწირულ არს ხონის მინდა გიორგის ეკლესიისადმი, მის პაპიჩემისაგან მისვე სახითა აზნაურობისათა, უჭეშმარიტესად წარმოებს გვარნი ამათნი ბერიძეებად, რომელთაც მონათესავე ამათი ცხოვრობენ ჟამსა ამას შინა სამთავროსა შინა ჩემსა ლეჩხუმს (ლევან დადიანი, 1824) · ბერიძეები - ვიკიპედია
• 30 გურიის თავადები: 1. გურიელები 2. გუგუნავები 3. ერისთავები 4. თავდგირიძეები 5. მაქსიმენიშვილები 6. მაჭუტაძეები 7. ნაკაშიძეები გურიის აზნაურები: 1. აბულაძეები 2. ანთაძეები 3. ასათიანები 4. ბერიძეები 5. ბებურიშვილები (1850) · გურამ შარაძე, ძველი გურია : ორ ტომად : ტომი I (თბილისი: საქართველოს პარლამენტის ეროვნული…
• 31 ისტორიულ-პოლიტიკური მოვლენების შედეგად თავადი ზოგჯერ აზნაური ხდებოდა (კვერღელიძე, ბერიძე, ბერეჟიანი, კობალაძე...) (გ. შარაძე) · გურამ შარაძე, ძველი გურია : ორ ტომად : ტომი I (თბილისი: საქართველოს პარლამენტის ეროვნული…
• 32 ქართლში ციციშვილის აზნაურ ბერიძეს 1578-1675 წლებში ჰყოლია სამი კომლი ყმა მაწლეთსა და ხამლეთში. ბერიძეები ქართლში მხოლოდ ციციშვილების აზნაურები არ იყვნენ, ისინი ირიცხებოდნენ საამილახვროს აზნაურებშიც. საამილახვროს დავთრის მიხედვით ანდორეთს მცხოვრები ბერიძის კომლიდან ოთხ კაცს ევალებოდა თოფით ლაშქრობა. ბერიძეები - ვიკიპედია
• 32a მთავრობასა მინგრელიასა შინა დავით ლეონის ძე დადიანისა და მღვდელ მთავრობასა ჭყონდიდელისა ანტონი მეორისა დადიანოვისასა ვიგულისმოდგინე შეკრებად მოსურნეთა მიერ კეთილ შემომწირველთაგან ალერტის ეკლესიისათა. მოვაჭედინე და შევამკობინე ხატი ესე ჩის მთავარ მოწამის გიორგისა ბლაღოჩინმან და მღვდელმან ამა ეკლესიისამან ნიკოლოზ ბერიძემ წელსა 1850 (ალერტის წმ. გიორგის ხატი, 1850) · ემიგრანტი ძმები – ბერიძეები (ციცინო ყურაშვილი); ქართული ემიგრაცია, 2025, N12 — ციცინო…
• 32b „ამისნი მოწამენი და თანადამხდურნი არიან: ახალდბანელისძე ლომი, ბოხჩოსაძე არსლანა, მელაღუასძე ბეგა, ხარანისაძე ბაღათარ, სალამსური ბასილი, მღრდელმონაზონი კვეთელი ანანია, ჩარადანაგი ჯანიბეგა, ჩაჩიშვილი ნონია, მაჩხაშიშვილი თუქია." / „მე, მღრდელმონაზონს, მაღალაშვილსა ზაბილონსა დამიწერია და მოწამე ვარ." (1411, the witness list and the scribe) · 1411 წ. XI.25. - წიგნი დავით ბერისძისა კათალიკოს ელიოზისადმი
• 32c 13. სოფელი ზედსოფელი, ექვემდებარება ქვემო აჭარას. ზაქარია ძე ქარანიასი / ზაქარია ძე მამიასი / ბაბუნა ძე მისი / მახარობელ ძე სარქისისა / თედორე ძმა მისი / ჯამი 5000 / ისფენჯი - 5 კაცი, 125 (1566–74; the Zesopeli household list, with no Beridze in it) · აჭარის ლივის ვრცელი და მოკლე დავთრები (ზაზა შაშიკაძე, მირიან მახარაძე, 2011)
• 33 „გვესო — აზნაურები: ბერიძე, ჩიქოვანი" / „ცაგერი მერაბ კეზევაძე, გვარსახელები XIX საუკუნის ლეჩხუმში (საქართველოს ეროვნული არქივი, ქუთაისი…

გადმოცემები

• 34 მესხეთში (ახალციხის რ-ნი) ბერიძეზე ასეთი თქმულება არსებობს: „სოფელ ერკოტის უმრავლესობა გვარად არიან ბერიძეები, რომლებიც ერთი ბერისაგან მოშენებულან. თათრების შემოსევის დროს ეს ბერი გამოქცეულა ზარზმიდან, თათრებს ეჭვი რომ არ მიეტანათ, ამიტომ სოფელ ერკოტში უთხოვია ცოლი, მიუყვია ხელი გლეხობისათვის და ჩუმად დარბაზებში მაინც სწირავდა ხოლმეო. გვარად კი დაწერილა ბერიძე. დღეს ამ გვარეულობას ეძახიან… ქართული გვარების ისტორია
• 35 ჟამიანობის დროს ზარზმელი ბერებისათვის უბრძანებიათ, რომ თქვენი ბერმსახურება აღარ შეიძლება, უნდა გამრავლდეთო. ბერები სამი ძმები ყოფილა. ერთი ძმა წასულა აჭარაში, მეორე მესხეთში და მესამე — გურიაში, გვარად კი დაწერილან ბერიძეები. ბერიძეები - ვიკიპედია
• 36 ილია მაისურაძის ცნობით (1965, 1979), ბერიძეთა წინაპარი სამი ძმა ყოფილა – სამივე ასკეტი. რაღაც ჟამიანობას სოფელ ზარზმაში ხალხი გაუწყვეტია; მხოლოდ იქაური მონასტრის ბერები გადარჩენილან, რომელთათვის იმ დღიდან ბერობა აუკრძალავთ – უნდა დაოჯახდეთო. ერთი ძმა მესხეთ-ჯავახეთში გამრავლებულა, მეორე – აჭარაში, მესამე კი – გურიაში. იზა ჩანტლაძე, „მარტო ამისთვის ღირდა სიცოცხლე!“ (თბილისი–ბათუმი: სვეტი+, 2015–2016)
• 37 ბერიძეებს, თავდაპირველად, ყველას ,,ზანდარიენთ” უწოდებდნენ, მერე, როცა გამრავლდნენ, სხვადასხვა, ე.წ ჯიშებად დაიყვნენ, რომლებსაც დღეს უწოდებენ გიგოლიენთ, სოსანიენთ, ხუშუტიენთ, ალაჯიენთ, ყარათლიენთ, ჩოლაღიენთ და, დღეს მხოლოდ რამდენიმე ოჯახია, რომლებსაც ისევ ზანდარიენთ უძახიან. ასპინძის სიახლენი 2022 №9 — სრული ოთხგვერდიანი გაზეთი (ერკოტის ისტორია; ასპინძის…
• 38 ბაქარ ბატონიშვილის მოწმობით, ვახტანგ VI-სთან ერთად რუსეთში წასული თავადი კახაბერიძე ვახტანგის დედას, გურიელის ასულ თუთას, მზითვად მოჰყოლია. ამავე ცნობით, კახაბერიძე XII საუკუნეში, გიორგი III-ის დროს, გამოჰყოფია ბერიძეთა გვარს. გურამ შარაძე, ძველი გურია : ორ ტომად : ტომი I (თბილისი: საქართველოს პარლამენტის ეროვნული…
• 39 ზეპირი გადმოცემით ბერიძეებს, განსაკუთრებით ქვემო აჭარის ბერიძეებს იხსნიებდნენ ბეგებად (წოდება თავადაზნაურთა ანალოგი იყო). მარიამ კობერიძე, „ბერ-ძირიანი გვარსახელები აჭარაში“ (აღმოსავლეთმცოდნეობის მაცნე 7.2…

აჭარა

• 40 ბერიძეებისათვის ოსმალთა ბატონობის პერიოდში შეურქმევიათ ხაბაძოღლი, ქოროღლი, ჰაიდაროღლი, ოგოროღლი, ჰაჯიოღლი, ნიგაზევლოღლი ... (ბარამიძე, 2021: 122). ეს ფაქტი მიუთითებს იმას, რომ ადგილი უნდა ჰქონოდა ერთი გვარიდან შტოგვარების გამოყოფას (თოფჩიშვილი, 2010: 260). მარიამ კობერიძე, „ბერ-ძირიანი გვარსახელები აჭარაში“ (აღმოსავლეთმცოდნეობის მაცნე 7.2…
• 41 მეცხრამეტე საუკუნის პირველ ნახევარში ოსმალთა ბატონობისაგან სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს სახალხო განმათავისუფლებელ მოძრაობას ორგანიზებას უწევდა მემედ-ბეგ ჩახალოღლი- ბერიძე, რომელიც იყო სოფელ ზესოფლიდან (ქედის მუნიციპალიტეტი). მემედ ბეგი ჩახალოღლი იყო და ჭროღა და წვრილი თვალების გამო ეწოდა ჩახალი. ის იყო სელიმ ხიმშიაშვილის თანამებრძოლი და თანამედროვე. მარიამ კობერიძე, „ბერ-ძირიანი გვარსახელები აჭარაში“ (აღმოსავლეთმცოდნეობის მაცნე 7.2…
• 42 წევრი ხულოს მეჯლისისა წმინდა ქართული სტუმართმოყვარეობით გაგვიმასპინძლდა. აქეთკენ ნასწავლ კაცად ითვლება, რის გამოც ეფენდის ტიტული აქვს. ქართულად წმინდად ლაპარაკობს. იცნობს აჭარაში ქართული წიგნების შემოტანის პიონერს – ბატონ ჭიჭინაძეს. (თ. სახოკია on Nuri Beridze) · იზა ჩანტლაძე, „მარტო ამისთვის ღირდა სიცოცხლე!“ (თბილისი–ბათუმი: სვეტი+, 2015–2016)
• 43 ოლადაურის სკოლაში სწავლობს 20 ვაჟი. მასწავლებლად არის ახალგაზრდა ილია ნაცვალაძე, ...სჯულის მასწავლებლად კი მთელ აჭარაში კარგად ცნობილი ხოჯა ნური ეფენდი ბერიძე, რომელიც სკოლის წარმატებას დიდად უწყობს ხელს. სკოლაში მისი ვაჟიც სწავლობს და გადაწყვეტილი აქვს, შვილს სწავლა გიმნაზიაში გააგრძელებინოს. ნური ეფენდი ყველას ეჩიჩინება: შვილები ქართულ სკოლაში აღზარდეთო. (გაზ. საქართველო, 22 Apr. 1916, №89) · იზა ჩანტლაძე, „მარტო ამისთვის ღირდა სიცოცხლე!“ (თბილისი–ბათუმი: სვეტი+, 2015–2016)
• 44 – გურჯი ოსმალური სიტყვა არის და ჩვენებურს ენაზედ იგი ნიშნავს ქართველს. შენი ქალ-ბაღანა თუკი სახლში ამ ენაზედ ლაპარაკობს, მაშ იმას სწორედ უთქვამს შენთვის და ამიტომ მის დასჯის თხოვნას თავი დაანებეთ. (Nuri Efendi in the mejlis, 1891) · იზა ჩანტლაძე, „მარტო ამისთვის ღირდა სიცოცხლე!“ (თბილისი–ბათუმი: სვეტი+, 2015–2016)
• 45 ჩვენს სოფელში ქართული სკოლის გახსნას თავის დროზე მარტოოდენ საგანმანათლებლო დანიშნულება არ ჰქონია – ეს ფაქტი მაშინ უდიდეს ეროვნულ-სახელმწიფოებრივ მოვლენად იქცა. რომ ქართული სკოლა არა, აუცილებლად გაგვათათრებდნენ, იმდენად ახლოს ვიყავით მათთან ტერიტორიულადო. (აკაკი ბერიძე) · იზა ჩანტლაძე, „მარტო ამისთვის ღირდა სიცოცხლე!“ (თბილისი–ბათუმი: სვეტი+, 2015–2016)
• 46 ორცვაში და ძენწმანში ცხოვრობენ ნაკაშიძეები. მათი უმეტესობა თურქთა ბატონობის დროს იწერებოდა სარაჯოღლის, ასევე სარაჯოღლები არიან ძენწმანში ბერიძეები. შალვა აბაშიძე, „დედაო — ჩემო ქედაო“ (ბათუმი, 2017)
• 46a სოფელი ზესოფელი 1. ავალიანი ხუსეინ 2. ბერიძე აბდულ მემედის ძე 3. ბერიძე მურად 4. ბერიძე ნური 5. ბერიძე მუხამედ 6. ბერიძე ხულუს 7. ბერიძე რემზი … (1937 repressed list, ზესოფელი) · შალვა აბაშიძე, „დედაო — ჩემო ქედაო“ (ბათუმი, 2017)
• 46b 109. ბერიძე ხულუს ახმედის ძე _ ზესოფელი 110. ბერიძე მემედ ყავთანის ძე _ ზესოფელი 111. ბერიძე ხემიდ არიფის ძე _ ზესოფელი (1951 deportee roll) · შალვა აბაშიძე, „დედაო — ჩემო ქედაო“ (ბათუმი, 2017)
• 46c 1937 წელს ზექიეს ქმარი, ნური ბერიძე ძმასთან, მუხამედთან ერთად დაიჭირეს. მათ სამშობლოს ღალატი დააბრალეს, ნური გადაასახლეს, მუხამედი კი დახვრიტეს. (ზექიე ბერიძე, 102, 2013) · „იმდენი ვართ, რა მეითლის“ — ბათუმელები, 18.11.2013
• 46d გადმოცემის მიხედვით, თანამედროვე ასპინძელი ბერიძეები სწორედ ბერიებიდან არიან წამოსულნი. რაც შეეხება ზემოაჭარელ ბერიძეებს, როგორც ჩანს, ისინიც ყოფილი მესხები არიან. (the Beriebi tradition) · Koberidze 2024
• 46e მთქმელი მარო ესტატეს ასული ბერიძე, 16 წლის, სოფელი ერკოტა, ასპინძის რაიონი, ჩაიწერა მ. კოჭლავაშვილმა 1965 წელს. ეთსუ ფა N3950-3970 ასპინძის სიახლენი, 2023, №8

რიცხვები

• 47 სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს მონაცემებით, ორივე სქესის წარმომადგენელი, 30 022 ბერიძეა ქვეყანაში, 19259 კაპანაძე, 18333 - გელაშვილი და მაისურაძე 16062. მხოლოდ კაცებში ლიდერობს ბერიძე 14963 მამრობითი სქესის წარმომადგენლით [...] ბერიძე ქალებშიც პირველ ადგილზეა 15059 მდედრობითი სქესის წარმომადგენლით 20 ყველაზე გავრცელებული გვარი საქართველოში - რომელია პირველ ადგილზე: 2024 წლის მონაცემები
• 48 ყველას შეუძლია დადგინდეს, რომ ამჟამად საქართველოში ყველაზე გავრცელებულია ბერიძის (24797), კაპანაძის (18550), გელაშვილის (17995)... (1995 data) · ავთანდილ სილაგაძე, ანზორ თოთაძე, გვარ-სახელები საქართველოში (თბილისი, 1997), გვ. 12
• 49 აჭარაში ყველაზე დიდი სიხშირით გამოირჩევა ბერიძე 16 173, ბოლქვაძე 8320 და დიასამიძე 6824 (2012) · მრავალრიცხოვანი გვარები საქართველოში

სალოცავები

• 50 აქ ძირითადი გავრცელებული გვარები ყოფილა: ბერიძე, გორგოძე და კოხოძე. ყოველი წლის 2 აგვისტოს ამ გვარის წამომადგენლების უმრავლესობა საგვარეულო წმინდა ადგილის მოსალოცად ზღვის დონიდან 800 მეტრზე ადის და რელიგიურ დღესასწაულს აღნიშნავს. ბაღდათის მუნიციპალიტეტში ბერიეთობა აღნიშნეს — Ambioni, 02.08.2016
• 51 2010 წლის 24 იანვარს ქ. თბილისში, სამების საპატრიარქო ტაძარში, ბერიძეებსა და მათ შთამომავალთ დალოცავს სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი, უწმინდესი და უნეტარესი ილია II. ბერიძეთა საგვარეულო დარბაზი იწვევს ყველა ბერიძესა და მათ შთამომავალს დალოცვის ცერემონიალზე დასასწრებად. დალოცვის შემდეგ გაიმართება ბერიძეთა ზეიმი და ნადიმი. ! Axali Taoba newspaper, N16, 2010
• 52 მაქვს პატივი და რწმუნება, მოგესალმოთ ბერიძეთა საგვარეულოს სახელით და უდიდესი მადლობა მოგახსენოთ თქვენ ... საქართველოში (განსაკუთრებით, აჭარაში) ყველაზე მრავალრიცხოვანი გვარის (30000-მდე სული) – ბერიძეების დალოცვისათვის. ! (აკაკი ბერიძე, 2010) · იზა ჩანტლაძე, „მარტო ამისთვის ღირდა სიცოცხლე!“ (თბილისი–ბათუმი: სვეტი+, 2015–2016)
• 53 ბეგარად გვადევს ხატით მივიდეთ ბერიძესთან ახალ წელს და მივულოცოთ. (court record in Bakradze) · არქეოლოგიური მოგზაურობა გურიასა და აჭარაში (1987)

დიასპორა

• 54 ჩემი მეორედ დაბადების, გვარის დაბრუნების თარიღია 23.05.2017 წ. [...] “ქალაქ გირესუნის ბულანჯაღის რაიონის სოფელ დამუდერეში რეგისტრირებულ ორჰან შარდაღის ეთქვას თანხმობა გვარის „ბ ე რ ი ძ ე დ” შეცვლაზე” – ასე დასრულდა პროცესი. kartuli.kvira.ge
• 55 რაღაც არ მასვენებს კვლავ უბედურს, / გვარი გაგრძელდება ნეტა ვისში? / აწი ჩემს მომავალს დაებადოს, / ბერიძთა აღვადგინე ჯიში. the last two lines are given in this, the adjudicated form (K25; C1514), as quoted by…
• 56 ბერიძეები: ეს გვარი საზიაროა. იგი გვხვდება, როგორც ქართველ ებრაელებში, ისე საკუთრივ ქართველებში. შუბანი (2001); შუბანი, 2001 (NPLG dspace)

არქივები

• 57 საისტორიო ცენტრალურ არქივში დაცულია საეკლესიო-მეტრიკული წიგნები 1818 წლიდან 1921 წლამდე (ცალკეულ შემთხვევებში ჩანაწერები გვხვდება 1930 წლამდეც). არქივში აღნიშნული დოკუმენტები არასრული სახითაა შემოსული, ნაკლულია როგორც ცალკეულ ეკლესიების, ასე გარკვეული წლების მეტრიკული წიგნები. მეტრიკული წიგნების საძიებელი - საქართველოს ეროვნული არქივი
• 58 გვარის გენეალოგიის დასადგენად შეგიძლიათ მიმართოთ ეროვნული არქივის ცენტრალურ საისტორიო არქივს (თბილისი, ვაჟა-ფშაველას გამზ. #1). [...] თან უნდა იქონიოთ პირადობის დამადასტურებელი მოწმობა. კითხვა-პასუხი - საქართველოს ეროვნული არქივი
• 59 გ) გენეალოგიური ხასიათის 1 ცნობა 100,00 გ.ა) განაცხადის შეტანიდან მე-10 სამუშაო დღეს გაცემისთვის საქართველოს მთავრობის დადგენილება №506 (2011 წლის 29 დეკემბერი) — ეროვნული არქივის…
• 60 ოსმალურ ტრანსკრიფციაში ქართული სახელები იმდენად არის შეცვლილი, რომ მათი პირვანდელი სახის აღდგენა დიდ დაკვირვებასა და ადგილის ტოპონიმიკის ზედმიწევნით ცოდნას მოითხოვს. (ს. ჯიქია) · აჭარის ლივის ვრცელი და მოკლე დავთრები (ზაზა შაშიკაძე, მირიან მახარაძე, 2011)

საგვარეულო

• §9.2 2010 წლის 24 იანვარს ქ. თბილისში, სამების საპატრიარქო ტაძარში, ბერიძეებსა და მათ შთამომავალთ დალოცავს სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი, უწმინდესი და უნეტარესი ილია II. ბერიძეთა საგვარეულო დარბაზი იწვევს ყველა ბერიძესა და მათ შთამომავალს დალოცვის ცერემონიალზე დასასწრებად … დალოცვის შემდეგ გაიმართება ბერიძეთა ზეიმი და ნადიმი ! Axali Taoba newspaper, N16, 2010